NGHỊ ĐỊNH 243/2026/NĐ-CP : ĐIỆN MẶT TRỜI MÁI NHÀ ĐƯỢC PHÉP BÁN VƯỢT MỨC 50% SẢN LƯỢNG ĐIỆN DƯ THỪA
Để hiểu ý nghĩa của quy định “được bán tối đa 50% điện mặt trời dư thừa”, trước tiên cần nhìn lại quá trình hoàn thiện chính sách về điện mặt trời mái nhà trong thời gian gần đây.
Nếu như Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP đặt nền móng cho cơ chế phát triển điện năng lượng tái tạo cũng như mô hình mua bán điện trực tiếp (DPPA), thì Nghị định 243/2026/NĐ-CP được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thực tế.
Thay vì thay đổi hoàn toàn chính sách cũ, Nghị định 243 tập trung sửa đổi và bổ sung các quy định liên quan đến điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ, giúp việc đầu tư trở nên minh bạch, rõ ràng và thuận lợi hơn.
I. So Sánh Các Nghị Định.
| Nội dung | Nghị định 57/2025 | Nghị định 58/2025 | Nghị định 243/2026 |
| Vai trò | Quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) | Hướng dẫn phát triển điện năng lượng tái tạo | Sửa đổi, bổ sung các quy định trước đó để phù hợp với thực tế |
| Điện mặt trời mái nhà | Có quy định nhưng còn nhiều giới hạn | Làm rõ hơn cơ chế phát triển | Bổ sung cơ chế bán điện dư và nâng giới hạn bán điện lên tối đa 50% trong các trường hợp được áp dụng |
| Mục tiêu | Phát triển thị trường điện cạnh tranh | Khuyến khích năng lượng tái tạo | Nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng vẫn giữ định hướng tự sản xuất – tự tiêu thụ |
| Tác động | Tạo nền tảng pháp lý | Hoàn thiện khung quản lý | Gỡ nhiều điểm nghẽn, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và hộ gia đình |
Có thể thấy, điểm mới được quan tâm nhất của Nghị định 243 không nằm ở việc cho phép “kinh doanh điện”, mà là tạo cơ chế để phần điện chưa sử dụng hết được khai thác hiệu quả hơn, đồng thời vẫn đảm bảo an toàn và ổn định cho hệ thống điện quốc gia.
II. Vì Sao Nhà Nước Chỉ Cho Phép Bán Tối Đa 50% Điện Mặt Trời Dư Thừa?
Đây có lẽ là nội dung được quan tâm nhiều nhất kể từ khi Nghị định 243 được ban hành. Không ít người đặt câu hỏi:
“Nếu hệ thống của tôi tạo ra nhiều điện hơn nhu cầu sử dụng thì tại sao chỉ được bán tối đa 50%, thay vì 100%?”
Thoạt nhìn, quy định này có vẻ như đang giới hạn quyền lợi của chủ đầu tư. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ vận hành hệ thống điện quốc gia và định hướng phát triển năng lượng tái tạo, đây lại là một cơ chế được xây dựng nhằm cân bằng lợi ích giữa người đầu tư và toàn bộ hệ thống điện.
1. Điện mặt trời mái nhà vẫn được định hướng là “tự sản xuất – tự tiêu thụ”
Điểm cốt lõi cần hiểu là điện mặt trời mái nhà theo Nghị định 243 không được phát triển với mục tiêu chính là bán điện.
Khác với các nhà máy điện mặt trời quy mô lớn được đầu tư để sản xuất điện thương mại, hệ thống điện mặt trời trên mái nhà được khuyến khích nhằm phục vụ nhu cầu sử dụng điện của chính chủ đầu tư.
Điều này đồng nghĩa với việc điện tạo ra sẽ được ưu tiên cấp cho tải tiêu thụ tại chỗ. Chỉ khi sản lượng phát điện lớn hơn nhu cầu sử dụng tại cùng thời điểm thì mới xuất hiện phần điện dư. Việc cho phép bán điện dư là cơ chế giúp tận dụng nguồn điện sạch chưa sử dụng hết, chứ không nhằm khuyến khích đầu tư hệ thống với mục đích bán điện là chính.
2. Vì Sao Không Cho Phép Bán 100% Điện Dư?
Nếu mọi hệ thống điện mặt trời mái nhà đều được phép bán toàn bộ lượng điện phát ra, rất nhiều dự án có thể sẽ được đầu tư chỉ để kinh doanh điện.
Điều này sẽ kéo theo nhiều hệ lụy:
-
- Lưới điện khu vực có thể bị quá tải vào những khung giờ bức xạ cao.
- Công tác điều độ nguồn điện trở nên phức tạp hơn do sản lượng điện mặt trời biến động theo thời tiết.
- Nhà nước sẽ phải đầu tư thêm nhiều trạm biến áp và đường dây truyền tải để tiếp nhận nguồn điện phân tán.
- Mục tiêu ban đầu của điện mặt trời mái nhà là giảm điện mua từ lưới sẽ dần bị thay đổi.
Nói cách khác, quy định giới hạn sản lượng điện dư được bán giúp đảm bảo điện mặt trời mái nhà phát triển đúng định hướng: ưu tiên tự sử dụng trước, bán phần điện chưa sử dụng sau. Đây cũng là cách mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng khi phát triển điện mặt trời phân tán.
3. Việc nâng từ 20% lên 50% mang ý nghĩa gì?
So với các quy định trước đây, việc nâng giới hạn điện dư được phép bán lên tối đa 50% được xem là bước tiến rất tích cực.
Điều này mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
-
- Giảm lãng phí nguồn điện sạch khi nhu cầu sử dụng tại một số thời điểm thấp hơn sản lượng phát.
- Tăng hiệu quả đầu tư của hệ thống điện mặt trời.
- Rút ngắn thời gian hoàn vốn cho doanh nghiệp và hộ gia đình.
- Khuyến khích nhiều đơn vị mạnh dạn đầu tư năng lượng tái tạo.
Đặc biệt đối với các doanh nghiệp có phụ tải thay đổi theo ca sản xuất hoặc theo mùa, cơ chế mới giúp việc khai thác điện mặt trời trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn trước.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng 50% không đồng nghĩa với việc hệ thống nào cũng sẽ bán được đúng 50% sản lượng điện phát ra. Việc xác định sản lượng điện dư được thanh toán còn phụ thuộc vào quy định cụ thể, sản lượng phát thực tế, điều kiện đấu nối và hợp đồng mua bán điện với đơn vị điện lực.
Đây cũng là nội dung sẽ được phân tích chi tiết trong phần tiếp theo của bài viết.
III. Cách tính 50% điện mặt trời dư thừa được phép bán như thế nào?
Sau khi biết rằng hệ thống điện mặt trời mái nhà được phép bán tối đa 50% sản lượng điện dư thừa, câu hỏi tiếp theo mà hầu hết doanh nghiệp và hộ gia đình đều đặt ra là:
“50% này được tính trên cơ sở nào?”
Đây cũng là điểm khiến nhiều người dễ hiểu nhầm nhất. Không ít khách hàng cho rằng nếu hệ thống phát ra 100.000 kWh mỗi năm thì sẽ được bán ngay 50.000 kWh. Thực tế, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác.
Theo tinh thần của Nghị định 243, 50% không phải là 50% tổng sản lượng điện của hệ thống, mà là giới hạn tối đa đối với phần sản lượng điện dư được phép bán lên lưới điện, được xác định theo quy định hiện hành và sản lượng phát điện thực tế của hệ thống. Nói cách khác, điện mặt trời vẫn được ưu tiên phục vụ nhu cầu sử dụng tại chỗ. Chỉ khi lượng điện phát ra lớn hơn nhu cầu tiêu thụ tại cùng thời điểm thì mới hình thành phần điện dư. Sau đó, sản lượng điện dư này mới được xem xét thanh toán theo giới hạn được pháp luật cho phép.
Điều này nhằm đảm bảo đúng định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà là tự sản xuất – tự tiêu thụ, thay vì đầu tư chỉ để bán điện.
1. Công thức xác định sản lượng điện dư
Một trong những điểm mới của Nghị định 243 là quy định rõ giới hạn sản lượng điện dư được phép bán theo công thức tính toán dựa trên công suất lắp đặt và sản lượng điện phát của hệ thống.
Về nguyên tắc, lượng điện được thanh toán sẽ được đối chiếu với:
-
- Công suất lắp đặt của hệ thống (kWp).
- Tổng sản lượng điện phát ra trong kỳ.
- Lượng điện đã tự tiêu thụ tại công trình.
- Giới hạn tối đa theo quy định của Nghị định 243.
Trong thực tế, chủ đầu tư không cần tự tính toán thủ công toàn bộ các thông số này. Công tơ hai chiều và hệ thống đo đếm của đơn vị điện lực sẽ ghi nhận đầy đủ sản lượng điện nhận từ lưới và điện phát ngược lên lưới để làm căn cứ thanh toán.
2. Ví dụ minh họa thực tế
Giả sử một doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời công suất 500 kWp. Trong một năm, hệ thống tạo ra khoảng:
700.000 kWh điện.
Doanh nghiệp sử dụng trực tiếp:
520.000 kWh.
Điện phát dư lên lưới:
180.000 kWh.
Trong trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Nghị định 243 và hợp đồng mua bán điện, phần điện dư được thanh toán sẽ được xác định theo giới hạn của chính sách hiện hành, thay vì mặc nhiên toàn bộ lượng điện phát lên lưới đều được mua.
Điều này cho thấy, việc thiết kế hệ thống phù hợp với nhu cầu sử dụng vẫn quan trọng hơn rất nhiều so với việc cố tình tạo ra thật nhiều điện dư.
3. Minh họa dòng điện của hệ thống
Điện mặt trời tạo ra
700.000 kWh/năm
│
▼
Tự sử dụng
520.000 kWh
(giúp giảm tiền điện)
│
▼
Điện dư phát lên lưới
180.000 kWh
│
▼
Được xem xét thanh toán theo cơ chế của Nghị định 243
Chỉ với sơ đồ này, người đọc sẽ dễ dàng hình dung cách vận hành của một hệ thống điện mặt trời và hiểu rằng giá trị lớn nhất vẫn nằm ở phần điện được sử dụng ngay tại công trình.
IV. Ai Được Phép Bán Điện Mặt Trời Dư Thừa
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Nghị định 243 là phạm vi áp dụng đã được quy định rõ ràng hơn, giúp nhiều đối tượng có cơ hội tận dụng hiệu quả phần điện mặt trời chưa sử dụng hết.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc bất kỳ hệ thống điện mặt trời nào cũng có thể bán điện lên lưới. Để được bán điện dư, hệ thống phải thuộc nhóm điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ và đáp ứng các điều kiện về đấu nối, đo đếm, an toàn kỹ thuật cũng như các quy định pháp lý liên quan.
1. Các nhóm đối tượng có thể áp dụng
Theo quy định hiện hành, các nhóm đối tượng có thể xem xét áp dụng cơ chế bán điện dư bao gồm:
-
- Hộ gia đình có lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà phục vụ nhu cầu sinh hoạt.
- Doanh nghiệp sản xuất, nhà máy, xưởng sản xuất sử dụng điện mặt trời để giảm chi phí vận hành.
- Tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, khách sạn, bệnh viện, trường học có nhu cầu tự sử dụng điện.
- Các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời trên mái công trình.
Điểm chung của các nhóm này là điện mặt trời được đầu tư để phục vụ chính nhu cầu sử dụng điện của công trình, chứ không phải với mục đích xây dựng nhà máy điện thương mại.
2. Có phải cứ phát điện lên lưới là EVN sẽ mua?
Đây là hiểu lầm mà G7 Solar gặp rất nhiều trong quá trình tư vấn.
Câu trả lời là không.
Việc một hệ thống phát điện lên lưới không đồng nghĩa toàn bộ lượng điện đó sẽ được thanh toán. Để được thanh toán, hệ thống cần:
-
- Đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
- Có công tơ hai chiều và hệ thống đo đếm đạt yêu cầu.
- Thực hiện các thủ tục đấu nối theo hướng dẫn của ngành điện.
- Ký kết hợp đồng mua bán điện đối với trường hợp được áp dụng.
Chính vì vậy, ngay từ giai đoạn khảo sát và thiết kế, việc lựa chọn một đơn vị EPC có kinh nghiệm sẽ giúp chủ đầu tư tránh được nhiều phát sinh khi đưa hệ thống vào vận hành.
V. Giá Mua Điện Mặt Trời Dư Thừa Được Xác Định Như Nào?
Nếu như trước đây thị trường điện mặt trời quen thuộc với khái niệm giá FIT (Feed-in Tariff) thì hiện nay cơ chế này đã không còn áp dụng cho các dự án điện mặt trời mái nhà mới.
Theo Nghị định 243, phần điện dư được bán sẽ không còn được thanh toán theo mức giá FIT cố định như giai đoạn 2017–2020, mà thực hiện theo cơ chế và phương pháp xác định giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định trong từng thời kỳ.
Điều này có nghĩa là:
-
- Chủ đầu tư không nên tính toán hiệu quả đầu tư dựa chủ yếu vào doanh thu bán điện.
- Giá trị lớn nhất của điện mặt trời vẫn đến từ việc giảm lượng điện phải mua từ lưới.
- Doanh thu từ điện dư nên được xem là nguồn lợi ích bổ sung, giúp nâng cao hiệu quả khai thác của hệ thống.
Thanh toán tiền bán điện được thực hiện như thế nào?
Sau khi hệ thống đáp ứng đầy đủ điều kiện và ký kết hợp đồng mua bán điện, đơn vị điện lực sẽ căn cứ vào số liệu đo đếm của công tơ hai chiều để xác định lượng điện phát lên lưới trong từng kỳ thanh toán.
Việc thanh toán được thực hiện theo chu kỳ quy định trong hợp đồng, tương tự như quá trình ghi nhận điện năng tiêu thụ hàng tháng của khách hàng.
Nhờ hệ thống đo đếm tự động, toàn bộ sản lượng điện mua từ lưới và điện phát ngược lên lưới đều được ghi nhận minh bạch, giúp chủ đầu tư dễ dàng theo dõi hiệu quả vận hành của hệ thống.
VI. Hồ Sơ Và Thủ Tục Bán Điện Mặt Trời Dư Thừa Theo Nghị Định 243
Một trong những điểm được cộng đồng doanh nghiệp và người dân đánh giá cao ở Nghị định 243/2026/NĐ-CP chính là việc đơn giản hóa đáng kể thủ tục hành chính đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ.
Nếu như trước đây, nhiều chủ đầu tư e ngại vì quy trình pháp lý còn phức tạp, chưa rõ ràng và mất nhiều thời gian làm việc với các cơ quan liên quan, thì hiện nay các quy định đã được hoàn. thiện theo hướng minh bạch và thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chỉ cần lắp đặt xong là hệ thống sẽ tự động được bán điện lên lưới. Chủ đầu tư vẫn cần thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định để đảm bảo hệ thống đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và đủ điều kiện ký kết hợp đồng mua bán điện.
Thông thường, quá trình triển khai sẽ bao gồm các bước sau:
Bước 1: Khảo sát và thiết kế hệ thống
Đơn vị EPC sẽ khảo sát hiện trạng mái nhà, đánh giá kết cấu công trình, nhu cầu sử dụng điện, khả năng đấu nối và lựa chọn công suất phù hợp. Đây là bước rất quan trọng bởi công suất được thiết kế ngay từ đầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ điện tự sử dụng và lượng điện dư phát sinh sau này.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật
Sau khi phương án được thống nhất, chủ đầu tư sẽ hoàn thiện các hồ sơ liên quan theo yêu cầu của đơn vị điện lực và cơ quan quản lý (nếu thuộc trường hợp phải thực hiện).
Bước 3: Thi công và nghiệm thu hệ thống
Toàn bộ hệ thống phải được lắp đặt đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo yêu cầu về an toàn điện, chống sét, tiếp địa, phòng cháy chữa cháy và các quy định hiện hành.
Bước 4: Lắp đặt công tơ hai chiều và đấu nối
Sau khi hệ thống đáp ứng đầy đủ các điều kiện kỹ thuật, đơn vị điện lực sẽ thực hiện các thủ tục liên quan đến công tơ đo đếm hai chiều và đấu nối theo quy định.
Bước 5: Ký kết hợp đồng mua bán điện
Đối với các trường hợp đủ điều kiện bán điện dư, chủ đầu tư sẽ ký kết hợp đồng mua bán điện với đơn vị điện lực để làm căn cứ thanh toán sản lượng điện phát lên lưới.
Có thể thấy, mặc dù vẫn phải tuân thủ quy trình nhất định, nhưng các bước hiện nay đã rõ ràng hơn rất nhiều so với trước đây, giúp doanh nghiệp và hộ gia đình tiết kiệm thời gian cũng như chi phí triển khai.
VII. Có cần xin giấy phép hoạt động điện lực hay không?
Đây là câu hỏi mà G7 Solar nhận được gần như mỗi tuần từ các khách hàng doanh nghiệp.
Thực tế, không phải tất cả hệ thống điện mặt trời mái nhà đều phải xin giấy phép hoạt động điện lực. Việc có phải xin giấy phép hay không sẽ phụ thuộc vào loại hình dự án, mục đích sử dụng, quy mô hệ thống và các quy định pháp luật hiện hành.
Đối với phần lớn các hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ, đặc biệt là những hệ thống được thiết kế đúng theo tinh thần của Nghị định 243, thủ tục pháp lý đã được đơn giản hóa đáng kể so với trước đây.
Tuy nhiên, mỗi dự án sẽ có những đặc điểm khác nhau. Vì vậy, chủ đầu tư nên được tư vấn ngay từ giai đoạn khảo sát để tránh phát sinh các thủ tục không cần thiết hoặc thiếu hồ sơ khi đưa hệ thống vào vận hành.
Đây cũng là lý do các doanh nghiệp hiện nay thường lựa chọn các đơn vị EPC có kinh nghiệm để đồng hành từ bước thiết kế đến hoàn thiện toàn bộ hồ sơ pháp lý.
VIII. Những hiểu lầm phổ biến về quy định bán 50% điện dư
Mặc dù Nghị định 243 đã mở ra nhiều cơ hội mới cho điện mặt trời mái nhà, nhưng trên thực tế vẫn còn rất nhiều thông tin chưa chính xác được chia sẻ trên mạng xã hội. Điều này khiến không ít người hiểu sai bản chất của chính sách.
Hiểu lầm 1: Được bán 50% nghĩa là chắc chắn bán được 50% sản lượng điện
Thực tế, 50% là mức trần tối đa theo quy định, không phải tỷ lệ cố định mà mọi hệ thống đều đạt được. Sản lượng được thanh toán còn phụ thuộc vào lượng điện dư thực tế, điều kiện đấu nối và các quy định hiện hành.
Hiểu lầm 2: Cứ lắp hệ thống càng lớn càng có lợi
Đây là quan điểm khá phổ biến nhưng không chính xác.
Một hệ thống quá lớn so với nhu cầu sử dụng sẽ tạo ra nhiều điện dư hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa hiệu quả đầu tư sẽ cao hơn. Trong nhiều trường hợp, thời gian hoàn vốn còn kéo dài do tỷ lệ điện tự sử dụng giảm.
Hiểu lầm 3: Có thể đầu tư điện mặt trời chỉ để bán điện
Nghị định 243 vẫn giữ nguyên định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ.
Điều đó có nghĩa, mục tiêu chính của hệ thống vẫn là phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ. Việc bán điện dư chỉ là cơ chế bổ sung nhằm tận dụng phần điện chưa sử dụng hết.
Hiểu lầm 4: Giá bán điện sẽ quyết định hiệu quả đầu tư
Trên thực tế, yếu tố quyết định hiệu quả của một dự án điện mặt trời luôn là lượng điện tự sử dụng.
Doanh thu từ điện dư có thể giúp cải thiện thời gian hoàn vốn, nhưng không phải yếu tố quan trọng nhất.
Góc nhìn của G7 Solar
Qua quá trình triển khai hàng trăm dự án điện mặt trời cho doanh nghiệp và hộ gia đình trên cả nước, G7 Solar nhận thấy rằng nhiều khách hàng thường quan tâm đến câu hỏi: “Hệ thống này sẽ bán được bao nhiêu điện?”. Tuy nhiên, theo chúng tôi, câu hỏi quan trọng hơn là: “Hệ thống này sẽ giúp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí tiền điện?”
Nghị định 243/2026/NĐ-CP cho phép bán tối đa 50% sản lượng điện mặt trời dư thừa là một chính sách tích cực, giúp tận dụng hiệu quả nguồn điện sạch chưa sử dụng hết và nâng cao hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, điện mặt trời mái nhà vẫn được định hướng là tự sản xuất – tự tiêu thụ, vì vậy việc bán điện dư chỉ là giá trị gia tăng chứ không phải mục tiêu chính của hệ thống.
Tại G7 Solar, chúng tôi luôn ưu tiên thiết kế hệ thống dựa trên nhu cầu sử dụng điện thực tế của khách hàng, phân tích biểu đồ phụ tải và kế hoạch phát triển trong tương lai để lựa chọn công suất tối ưu. Một hệ thống được thiết kế đúng sẽ có tỷ lệ điện tự sử dụng cao, giúp giảm chi phí tiền điện, rút ngắn thời gian hoàn vốn và mang lại hiệu quả bền vững trong suốt hơn 25 năm vận hành.
Với G7 Solar, mục tiêu không phải là giúp khách hàng bán được nhiều điện nhất, mà là giúp khách hàng tiết kiệm được nhiều tiền điện nhất, vận hành an toàn và khai thác tối đa giá trị của hệ thống điện mặt trời trong dài hạn.
————————————————————
G7 Solar – Giải Pháp Điện Mặt Trời Toàn Diện Cho Hộ Gia Đình Và Doanh Nghiệp.
⭐Tư vấn miễn phí – khảo sát tận nơi
⭐Thi công chuyên nghiệp – gọn gàng – thẩm mỹ
⭐Gói vật tư chính hãng – bảo hành dài lâu
📞 Liên hệ G7 Solar để khảo sát & báo giá chính xác hệ thống điện mặt trời cho ngôi nhà của bạn!
🌐 Website: https://g7solar.com
📱 Hotline: 0779.697.697